डिलेवरी झाल्यावर?

डिलिव्हरीनंतर पहिल्या २४ तासांत अशी केली जाते आई व बाळाची देखभाल, 'ही' आहे योग्य पद्धत!

डिलिव्हरीनंतर लगेचच आई व बाळाची देखभाल घेण्यास सुरूवात होते. तुम्ही कायम वयस्कर लोक किंवा डॉक्टरांकडून ऐकलं असेलच की एका प्रसूती झालेल्या स्त्रिला पूर्ण बरं होण्यासाठी संपूर्ण ४० दिवसांचा कालावधी हा लागतोच आणि त्यासाठी डिलिव्हरीनंतरचे पहिले २४ तास अत्यंत महत्त्वाचे असतात. जाणून घ्या या काळात कशी काळजी घ्यावी किंवा घेतली जाते?

how to take care mother and baby after delivery in marathi
डिलिव्हरीनंतर पहिल्या २४ तासांत अशी केली जाते आई व बाळाची देखभाल, 'ही' आहे योग्य पद्धत!
डिलिव्हरी झाली म्हणजे स्त्रीचा त्रास संपला आता ती सामान्य जीवन जगू शकते असा जर तुमचा समज असेल तर तो चुकीचा आहे कारण गरोदरपणाचा काळ पूर्ण झाल्यावर डिलिव्हरी नंतरचा काळ हा देखील अत्यंत गंभीर आणि नाजूक असतो. डिलिव्हरी नंतर पहिले 6 आठवडे केवळ आईच नाही तर बाळाची सुद्धा खूप काळजी घ्यावी लागते. प्रसूती नंतर स्त्रीचे शरीर अत्यंत कमजोर होते आणि त्यांच्या अंगात जास्त ताकद नसते. गेले 9 महिने शरीराने खूप मोठा भार सोसला असल्या कारणाने शरीराला पूर्ववत होण्यासाठी वेळ द्यावा लागतो.


नुकत्याच जन्माला आलेल्या बाळाच्या शरीराची स्थिती देखील अशीच काहीशी असते. बाळाचे शरीर हे हळूहळू विकसित होत असते आणि नव्या वातावरणामध्ये स्वत:ला जुळवून घेण्यासाठी लढत असते. म्हणूनच डॉक्टर सुद्धा डिलिव्हरी नंतर आई आणि बाळ दोघांची खूप काळजी घेण्याचा सल्ला नातेवाईकांना देतात. जेवढी काळजी घेतली जाईल तेवढ्या लवकर दोघेही सामान्य होतील.
डिलिव्हरी नंतरचे पहिले 24 तास
-24-

डिलिव्हरी नंतरच्या पहिल्या 24 तासांमध्ये या गोष्टीकडे सर्वाधिक लक्ष दिले पाहिजे की स्त्रीला कोणतीही शारीरिक समस्या तर सतावत नाहीये ना! डिलिव्हरीच्या नंतर पहिल्या 6 तासांमध्ये रक्तदाब तपासणे आणि लघुशंका होते आहे की नाही तपासणे अत्यंत गरजेचे असते. नॉर्मल डिलिव्हरी झाल्यावर पहिल्या 24 तासांमध्ये स्त्रियांना थोडी थोडी हालचाल करण्यास सांगितली जाते. सिझेरियन ऑपरेशन झाले असेल तर घातल्या गेलेल्या टाक्यांमध्ये संक्रमण होण्याचा धोका असतो म्हणून आईचे आरोग्य सतत मॉनिटर केले जाते.
बाळाकडे लक्ष

सामान्यत: पहिल्या 24 तासांमध्ये रक्ताशी निगडीत काही दुर्मिळ आजारांपासून बचाव म्हणून बाळाला व्हिटॅमिन के चे इंजेक्शन दिले जाते. जन्मानंतर बाळाला कावीळ होण्याचा खूप धोका असतो म्हणून त्याची देखील तपासणी केली जाते. कावीळची लक्षणे दिसू लागल्यावर त्वरित त्या संदर्भात उपचार सुरु केले जातात. बाळाची पहिली विष्ठा अर्थात मेकोनियमवर सुद्धा लक्ष दिले जाते. जर बाळाने पहिल्या 24 तासांत विष्ठा केली नाही तर त्याची तपासणी केली जाते. जर कोणतीच शारीरिक समस्या नसेल तर बाळाला बीसीजीची लस टोचली जाते.
दूध कसे पाजावे?

जर बाळाला कोणतीची गंभीर समस्या नसेल तर पहिल्या 24 तासांमध्ये आई आणि बाळाला वेगळे ठेवले जात नाही. या काळात आईला बाळाशी स्कीन टू स्कीन कॉन्टॅक्ट ठेवण्यास सांगितले जाते. यामुळे बाळाला दूध पिण्यास मदत मिळते. जन्मानंतर पहिल्या 1 तासामध्ये बाळाला स्तनपान करणे गरजेचे असते. यामुळे बाळाची पचनक्रिया उत्तेजित होते. आईचे पहिले दूध म्हणजेच कोलोस्ट्रम बाळाला अनेक प्रकारच्या संक्रमणापासून वाचवते. सिझेरियन डिलिव्हरी झाल्यावर बाळाला आईचे दूध मिळण्यास थोडा उशीर होऊ शकतो.
आईची काळजी कशी घ्यावी?

डिलिव्हरी नंतर पहिले 6 महिने कोणत्याही आई झालेल्या स्त्रीसाठी महत्त्वाचे असतात. अशावेळी काही खास गोष्टींची काळजी घेतली गेली पाहिजे. पहिले 6 आठवडे स्त्रीची शक्य तितकी काळजी घ्यावी व तिला आराम करू द्यावा. शक्य असल्यास स्त्रीने 6 आठवड्यांपेक्षा 6 महिने आराम करावा आणि या काळात केवळ बाळाकडेच लक्ष द्यावे. घरातील अन्य जबाबदारी घेऊ नये. जेव्हा बाळ झोपेल तेव्हा स्त्रीने देखील झोप घ्यावी. यामुळे शरीराला उर्जा मिळेल. डॉक्टरांच्या सल्ल्याने व्यायाम करायला सुरुवात करावी. थोडीफार हालचाल करून अॅक्टीव्ह रहावे. डिलिव्हरी नंतर आपल्या डायटवर लक्ष द्यावे. आहारात धान्ये, फळे, भाज्या, प्रोटीन आणि दुग्धजन्य पदार्थांचाच वापर करावा.
सिझेरियन डिलिव्हरी झाली असल्यास

अनेक स्त्रियांच्या मनात हा प्रश्न असतो की सिझेरियन डिलिव्हरी नंतर किती वेळात शरीर रिकव्हर होते किंवा जखमा या कधीपर्यंत भरल्या जातात. तर ऑपरेशनच्या जवळपास 6 आठवड्यांनंतरच आतमधील सगळ्या जखमा या बऱ्या होतात. या काळात शक्य तितका संयम बाळगावा आणि त्या टाक्यांची काळजी घ्यावी कारण छोटीशी चूक सुद्धा या जखमांना वाढवू शकते. या काळात कोणतेही मेहनतीचे काम करू नये वा सामान उचलू नये कारण असे केल्याने भरत असलेल्या जखमा खचल्या जाऊन पुन्हा रक्तस्त्राव होण्याची शक्यता असते.